Το «είναι» και το «φαίνεσθαι»: «Η γυναίκα του Καίσαρα δεν αρκεί να είναι, αλλά πρέπει και να φαίνεται τίμια». Αυτό είναι το επιχείρημα με το οποίο λέγεται ότι χώρισε ο Ιούλιος Καίσαρας την Πομπηία, τη δεύτερη γυναίκα του, ανατρέποντας τη συνήθη δοσολογία της αντίστιξης ανάμεσα στο «είναι» και το «φαίνεσθαι». Και μιλάμε για ανατροπή της
Από τη στήλη “Εγώ σου λέω τον πόνο μου,
κι εσύ μου γράφεις «γράψ΄ τα», στην εφημερίδα “ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΑΙΓΙΑΛΕΙΑΣ”
δοσολογίας, καθόσον, ως γνωστόν, το «φαίνεσθαι» το βρίσκουμε με τη σέσουλα, ενώ το «είναι» με το σταγονόμετρο. Ας πάρουμε, για παράδειγμα, τον γνωστό κ. Δημήτρη Αβραμόπουλο, που τούτες τις μέρες έγινε πρωτοσέλιδος – ανάποδα, όμως, απ’ ό,τι το ’θελε. Ο κ. Αβραμόπουλος είναι μια χαρά άνθρωπος: κοστουμάκι στην τρίχα, γραβατούλα μοντέρνα, μαντιλάκι στο πέτο, ύφος, πόζα και ΣΙΑ. Εν ολίγοις, στο «φαίνεσθαι» είναι “χάρμα ιδέσθαι”. Οίκος μόδας Armani και βάλε. Αλλά με το «είναι» τι γίνεται; Σίγουρα, δεν είναι το ηθικότερο πράμα στον κόσμο να σιτίζεσαι στο πρυτανείο της πολιτικής επί δεκαετίες, να έχεις πάρει ντουζίνες λεφτά στο Ευρωκοινοβούλιο, να οικονομάς τ’ άντερα ως Ευρωπαίος Επίτροπος, να έχεις ακίνητα, βίλες, κινητά και βαρύ πορτοφόλιον, κι όμως να μην αφήνεις δραχμή να πέσει στο πάτωμα! Γιατί αυτό κάνει με τη συμμετοχή του – εκμισθώνοντας αντί μισθώματος ενός πεντοχίλιαρου την πολιτική καλοτυχία του – σε μια από τις Μη Κυβερνητικές “ανομολόγητες”. Γύρω μας, υπάρχουν άνθρωποι που στενάζουν, φαμελιές που αδυνατούν να υποστηρίξουν τις σπουδές των παιδιών τους, προικισμένοι νέοι που παίρνουν των ομματιών τους και τραβάνε στα ξένα, συνάνθρωποι που κάνουν το σκατό τους παξιμάδι, και πάλι δεν τα βγάζουν πέρα. Και στην άλλη εικόνα, κ. αντιπρόσωπε, στην όγδοη δεκαετία της ζωής σου, να κόπτεσαι πώς θα αυξήσεις τα μηδενικά της Τράπεζας; Νόμιμον μεν, αλλά … άι κατούρα τα πόδια σου!
Το «φαίνεσθαι» και το «είναι»: Το δίπολο «φαίνεσθαι» και «είναι» είναι διαχρονικά από τα θεμελιώδη ζητήματα κι ερωτήματα της φιλοσοφίας. Από τη μακρινή εποχή των φυσικών φιλοσόφων της Ιωνίας και διαρκώς και ως τώρα. Το πρώτο είναι η φτιασιδωμένη κι επιφαινόμενη ως πραγματικότης, η άλλη είναι η αντικειμενική, η γνήσια, η γυμνή αλήθεια. Το ίδιο δίπολο, όμως, έχει πρωτεύοντα ρόλο και στην κοινωνική καθημερινή ζωή μας. Και στην αναπόφευκτη αναμέτρηση μεταξύ τους, στον τομέα της διαμόρφωσης της κοινής γνώμης, το πρώτο, το «φαίνεσθαι», επικρατεί του δεύτερου, του «είναι», κατά κράτος. Κι αυτό είναι – άδικο μεν, αλλά – εύλογο. Εύλογο, διότι το δεύτερο θέλει έρευνα, “σκάψιμο”, ικανότητα κρίσης, γνώση, σύγκρουση με το ένστικτο, δύναμη υπέρβασης, αρετές που δεν είναι αυτονόητες. Το «φαίνεσθαι», όμως, είναι εύκολο, είναι απ΄ τις καλές στιγμές που περνάμε ξέγνοιαστα. Να ένα παράδειγμα: έβλεπα πρόσφατα στην τηλεόραση την υπουργό κ. Μενδώνη που εγκαινίαζε το εκσυγχρονισμένο και αποκατεστημένο Αρχαιολογικό Μουσείο Άργους. Η εν λόγω υπουργός Πολιτισμού είναι, κατ’ εμέ, η καλύτερη εδώ και πολλά χρόνια. Σεμνή, δουλευταρού, στοχοπροσηλωμένη, σπουδαία επιστήμων με πλήθος από ιστορικές και αρχαιολογικές μελέτες, μακριά από τα “φώτα”, πιστός στρατιώτης της αρχαιολογίας και της αρχαιογνωσίας, γυρίζει, βλέπει, κρίνει, συμπληρώνει, παρεμβαίνει, θεραπεύει, συμμετέχει, αναδεικνύει την καλή παλιά και νέα Ελλάδα. Ωστόσο, ποια θεωρείται από την κοινή γνώμη ως η πιο δραστική κι επιτυχημένη διαχρονικά υπουργός του Πολιτισμού μας; Ναι, η αείμνηστη Μελίνα Μερκούρη. Δικαίως; Όχι, βέβαια. Σε σύγκριση με την κ. Μενδώνη, η Μελίνα ήταν πολύ πίσω. Δεν είχε τίποτα από το «είναι», ούτε παιδεία, ούτε διάθεση εργασίας, ούτε σχέσιν τινά με τη “σκαπάνη”, ούτε τις γενικές και ειδικές γνώσεις να σχεδιάσει, να μελετήσει, να οργανώσει, να ιεραρχήσει, να κατευθύνει, να παραγάγει. Είχε, όμως, το «φαίνεσθαι», που συνίστατο στο εξαιρετικό υποκριτικό καλλιτεχνικό της ταλέντο και στην εντυπωσιακή εξωτερική της εμφάνιση. Στα δυο αυτά, πρόσθεσε και το ανέξοδο και “πιασάρικο” «φέρτε πίσω τα Ελγίνεια» και … το γλυκό έδεσε. Ευλόγως, το ξαναλέμε. Διότι το «φαίνεσθαι» είναι που φαίνεται, ενώ το «είναι» δε φαίνεται …